Bé 9 tháng hay thè lưỡi có sao không? Cách xử lý khoa học

Bé 9 tháng tuổi hay thè lưỡi phần lớn là dấu hiệu sinh lý bình thường do mọc răng, học hỏi, bắt chước hoặc thói quen ăn dặm. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài kèm theo khó nuốt, chảy dãi nhiều hay quấy khóc, ba mẹ cần đặc biệt lưu tâm. Hãy cùng Sakura Schools tìm hiểu chi tiết nguyên nhân và cách xử lý khoa học để chăm sóc bé yêu tốt nhất nhé!

Nguyên nhân sinh lý khiến bé 9 tháng hay thè lưỡi

Ở giai đoạn 9 tháng tuổi, thè lưỡi thường là một phần tự nhiên trong quá trình phát triển của trẻ. Dưới đây là những nguyên nhân sinh lý phổ biến nhất giải thích cho hành động đáng yêu này:

• Bé đang trong giai đoạn mọc răng: Khi những chiếc răng đầu tiên nhú lên, sự khó chịu và ngứa ngáy ở nướu khiến bé có xu hướng thè lưỡi, nhai lưỡi hoặc chảy nước dãi để làm dịu cơn đau.
• Bé khám phá và phát triển kỹ năng: Lưỡi là công cụ tuyệt vời để bé 9 tháng nếm, cảm nhận hình dáng, cấu trúc đồ vật xung quanh và tập phát âm những âm tiết đầu đời.
• Sự bắt chước hành động của người lớn: Trẻ ở độ tuổi này rất thích quan sát. Việc bé bắt chước nét mặt hay hành động thè lưỡi của ba mẹ khi chơi đùa là cách bé giao tiếp và học hỏi.
• Biểu hiện của việc bé đã ăn no hoặc đang đói: Thè lưỡi có thể là dấu hiệu ngôn ngữ cơ thể nhằm thông báo nhu cầu ăn uống, bé thè lưỡi tìm sữa khi đói hoặc đẩy thức ăn ra khi đã no.

Bé 9 tháng hay thè lưỡi: Khi nào là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý?

Dù phần lớn là bình thường, việc bé thè lưỡi đôi khi lại ẩn chứa những vấn đề sức khỏe cần được đánh giá y tế. Ba mẹ cần khách quan quan sát để nhận biết các nguyên nhân bệnh lý sau:

Kích thước lưỡi lớn (Macroglossia)

Tình trạng này xảy ra do yếu tố di truyền, viêm nhiễm hoặc cấu trúc khoang miệng của bé quá nhỏ khiến không gian bị thu hẹp, dẫn đến việc lưỡi tự động bị đẩy ra ngoài.

Trẻ thở bằng miệng do nghẹt mũi hoặc VA

Các bệnh lý đường hô hấp (như viêm VA, nghẹt mũi do cảm lạnh) khiến bé không thể thở bình thường bằng mũi, buộc trẻ phải há miệng và thè lưỡi để lấy không khí.

Giảm trương lực cơ miệng

Tình trạng này thường liên quan đến một số hội chứng di truyền (như hội chứng Down) hoặc do trẻ chậm phát triển vận động, khiến hệ thống cơ quanh miệng yếu và không giữ được lưỡi ở bên trong.

Dấu hiệu của chứng trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Trẻ bị trào ngược thường thè lưỡi kèm theo biểu hiện nhăn nhó, ợ trớ. Nguyên nhân là do axit từ dạ dày trào ngược lên làm tổn thương và gây khó chịu ở vùng cổ họng.

Ba mẹ cần làm gì khi thấy con thường xuyên thè lưỡi?

Khi nhận thấy con có thói quen này, ba mẹ hãy bình tĩnh theo dõi biểu hiện của bé để có hướng giải quyết phù hợp. Dưới đây là các bước xử lý cụ thể:

Kiểm tra lý do thè lưỡi

Trước khi lo lắng, ba mẹ cần dành thời gian quan sát kỹ các biểu hiện đi kèm của con. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp chúng ta có cách can thiệp chính xác, tránh việc ép uổng hay can thiệp y tế không cần thiết.

• Mọc răng hoặc ngứa nướu: Nếu thấy bé chảy dãi nhiều, hay cho tay vào miệng kèm thè lưỡi, hãy cung cấp vòng ngậm mọc răng (đã làm mát) hoặc bánh ăn dặm mềm để bé giảm cảm giác bứt rứt.
• Dấu hiệu đói hoặc tập ăn dặm: Ở trẻ 9 tháng, thè lưỡi có thể là phản xạ đẩy thức ăn (Extrusion Reflex) chưa mất hẳn hoặc bé muốn thông báo đã no. Hãy đảm bảo bé được bú đủ và không ép trẻ ăn khi trẻ đã dùng lưỡi đẩy muỗng ra ngoài.
• Nghẹt mũi hoặc khó thở: Quan sát xem bé có đang bị khụt khịt không. Nếu bé thè lưỡi để hỗ trợ việc thở bằng miệng, ba mẹ cần vệ sinh mũi cho con bằng nước muối sinh lý và hút mũi nhẹ nhàng để thông thoáng đường thở.

Chăm sóc tại nhà

Việc thiết lập một quy trình chăm sóc răng miệng và tư thế sinh hoạt đúng cách không chỉ giúp cải thiện tình trạng thè lưỡi mà còn hỗ trợ sự phát triển cơ hàm của bé một cách toàn diện.

• Vệ sinh khoang miệng khoa học: Duy trì thói quen dùng gạc rơ lưỡi chuyên dụng thấm nước muối sinh lý ấm để làm sạch bề mặt lưỡi, nướu và hai bên má 2 lần/ngày. Điều này giúp loại bỏ mảng bám sữa, ngăn ngừa nấm lưỡi (tưa miệng) – một trong những nguyên nhân khiến bé hay thè lưỡi do khó chịu.
• Điều chỉnh tư thế bú và ngậm bắt vú:
  • Với bé bú mẹ: Đảm bảo bé ngậm sâu vào quầng vú, cằm chạm sát vú mẹ để lưỡi đặt đúng vị trí dưới núm ti, giúp bé nuốt hiệu quả và giảm lượng khí đi vào dạ dày.
  • Với bé bú bình: Giữ bình nghiêng 45 độ sao cho sữa luôn ngập núm vú. Việc ngậm bắt vú đúng không chỉ giảm tình trạng đầy hơi, ợ trớ mà còn giúp bé không cần dùng lưỡi đẩy núm ti ra để điều chỉnh dòng chảy, từ đó hạn chế thói quen đưa lưỡi ra ngoài quá mức.

Khi nào cần đưa bé 9 tháng thè lưỡi đi khám bác sĩ?

Sự an toàn của con luôn là ưu tiên hàng đầu. Ba mẹ tuyệt đối không được chủ quan và cần đưa bé đến gặp bác sĩ nhi khoa ngay nếu hành động thè lưỡi đi kèm với các dấu hiệu sau:

• Khó khăn về hô hấp: Bé thè lưỡi kèm theo biểu hiện khó thở, thở khò khè hoặc thấy lồng ngực rút lõm khi hít vào.
• Bất thường ở cơ hàm: Bé không thể ngậm miệng lại bình thường trong thời gian dài hoặc luôn trong trạng thái há miệng.
• Chậm phát triển vận động: Trẻ thè lưỡi kèm dấu hiệu chậm bò, không phản xạ với âm thanh, ánh sáng hoặc chậm đạt các cột mốc phát triển so với tháng tuổi.
• Dấu hiệu bệnh lý cấp tính: Hành động thè lưỡi xuất hiện cùng với sốt cao, bỏ ăn hoàn toàn, quấy khóc liên tục hoặc sụt cân.
• Mất kiểm soát cơ miệng: Bé thè lưỡi liên tục, không tự chủ kèm chảy nước dãi quá mức (đặc biệt lưu ý nếu tình trạng này kéo dài sau 3 tuổi).
• Nấm miệng (Tưa lưỡi): Xuất hiện nhiều mảng trắng bám chặt trên lưỡi và khoang miệng, không hết khi vệ sinh thông thường, khiến bé đau đớn, bú kém.
• Dấu hiệu dính thắng lưỡi: Đầu lưỡi có hình trái tim hoặc trẻ khó nâng lưỡi lên trên, gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc bú mẹ và phát âm.
• Sức khỏe giảm sút: Bé bỏ ăn, bú ít, tăng cân kém hoặc thường xuyên mệt mỏi, thở khò khè.

Ảnh hưởng của thói quen thè lưỡi đến quá trình tập nói của bé

Lưỡi là cơ quan quan trọng nhất trong việc phát âm và hình thành ngôn ngữ. Việc trẻ thường xuyên thè lưỡi không chỉ đơn thuần là một thói quen mà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cách bé đặt vị trí lưỡi, từ đó tác động đến khả năng giao tiếp sau này.

Hình thành khớp cắn và cấu trúc hàm

Thói quen đẩy lưỡi ra ngoài kéo dài (Tongue Thrust) tạo một lực ép liên tục lên nướu và những chiếc răng cửa đang mọc. Nếu không được điều chỉnh, tình trạng này có thể khiến răng cửa bị hô, thưa hoặc tạo ra khớp cắn hở (hai hàm không thể chạm nhau ở phía trước).

Một cấu trúc hàm không chuẩn sẽ gây khó khăn cho bé khi phát âm các âm tiết cần sự phối hợp giữa răng và lưỡi như “t”, “d”, “n”, “l”.

Sự phát triển của các âm tiết đầu đời

Ở giai đoạn 9 tháng, bé bắt đầu bập bẹ những âm đơn. Nếu lưỡi luôn ở trạng thái “đẩy ra ngoài”, bé sẽ khó học được cách thu lưỡi lại để tạo ra các âm vòm hoặc âm lợi. 

Để hỗ trợ con, ba mẹ nên khuyến khích bé “giấu lưỡi” thông qua các trò chơi vận động môi miệng nhẹ nhàng như tập tặc lưỡi, liếm môi hoặc phát âm các âm môi-môi (như “ba ba”, “ma ma”) để giúp cơ lưỡi linh hoạt hơn.

Mẹo hay giúp ba mẹ tương tác khi bé hay thè lưỡi

Thay vì lo lắng thái quá, ba mẹ có thể biến giai đoạn này thành những bài tập vận động miệng thú vị, giúp bé vừa phát triển kỹ năng vừa gắn kết tình cảm gia đình.

• Trò chơi “Ú oà” và bắt chước biểu cảm: Trẻ 9 tháng tuổi cực kỳ thích bắt chước. Thay vì thè lưỡi đáp lại bé, bạn hãy đa dạng hóa các cử động môi như: mím môi thật chặt rồi mở ra phát âm “póc”, thổi bong bóng nước bọt, hoặc làm tiếng kêu của các con vật. Những hành động này giúp bé làm quen với việc điều khiển các khối cơ khác nhau quanh miệng thay vì chỉ tập trung đẩy lưỡi ra ngoài.
• Sử dụng thực phẩm ăn dặm phù hợp: Ở tháng thứ 9, cấu trúc thức ăn đóng vai trò quan trọng trong việc “huấn luyện” lưỡi. Hãy tăng độ thô phù hợp (như rau củ nghiền tơi hoặc thịt băm nhỏ) thay vì chỉ cho bé ăn cháo loãng. Khi bé phải thực hiện thao tác đưa thức ăn sang hai bên để nhai và nuốt, lưỡi sẽ phải vận động phức tạp hơn, giúp bé quên đi thói quen thè lưỡi và hỗ trợ phát triển cơ hàm chắc khỏe.

Những câu hỏi thường gặp về bé 9 tháng hay thè lưỡi?

Xoay quanh thói quen thè lưỡi của trẻ, có rất nhiều thắc mắc được các bậc phụ huynh quan tâm. Dưới đây là giải đáp cho những câu hỏi phổ biến nhất:

Trẻ hay thè lưỡi có phải là dấu hiệu của chậm nói không?

Ở giai đoạn 9 tháng, thè lưỡi thường chỉ là cách bé tập vận động cơ miệng và khám phá âm thanh, không phải dấu hiệu chậm nói. Tuy nhiên, nếu sau 18-24 tháng bé vẫn thè lưỡi liên tục, không kiểm soát được cơ miệng, kèm theo việc không thể bập bẹ các từ đơn giản, ba mẹ nên đưa bé đi kiểm tra thính lực hoặc đánh giá ngôn ngữ để can thiệp kịp thời.

Tại sao trẻ con hay lè lưỡi?

Đây là phản xạ tự nhiên giúp trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bú mẹ, nếm mùi vị, khám phá đồ vật xung quanh và là một cách để giao tiếp, bắt chước biểu cảm của người lớn trước khi biết nói.

Bé bị tưa lưỡi là như thế nào?

Tưa lưỡi (hay nấm miệng) là tình trạng niêm mạc miệng, bề mặt lưỡi của trẻ xuất hiện các mảng bám màu trắng đục, bám chặt, khó bong tróc và có thể gây đau, khiến trẻ lười bú.

Lè lưỡi là gì?

Lè lưỡi là hành động vận động cơ lưỡi đẩy ra khỏi khoang miệng và môi. Ở trẻ nhỏ, đây chủ yếu là hành động bản năng, phản xạ tống đẩy thức ăn lạ hoặc để xoa dịu sự khó chịu ở nướu.

Cách nhận biết trẻ bị ngắn lưỡi?

Trẻ bị ngắn lưỡi (dính thắng lưỡi) thường có đầu lưỡi chẻ hình trái tim khi thè ra, lưỡi khó vươn dài qua khỏi môi dưới, khó đưa lưỡi lên chạm vòm miệng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc bú và phát âm.

Bé 9 tháng hay thè lưỡi phần lớn là giai đoạn sinh lý tự nhiên, tuy nhiên ba mẹ vẫn cần quan sát sát sao các dấu hiệu đi kèm. Việc giữ vệ sinh răng miệng tốt và nhận biết sớm các biểu hiện bất thường sẽ giúp bảo vệ sức khỏe của con một cách trọn vẹn.