Trẻ mấy tháng biết đứng? Cột mốc chuẩn và 3 sai lầm mẹ cần tránh

“Con nhà người ta 9 tháng đã đi men, sao con mình chưa chịu đứng?” là nỗi lo chung của rất nhiều mẹ bỉm sữa. Tâm lý so sánh và áp lực muốn con nhanh nhẹn đôi khi khiến mẹ hoang mang. Thực tế, mốc trẻ mấy tháng biết đứng dao động khá rộng, thường từ 9 đến 12 tháng tùy vào cơ địa từng bé. Bài viết này Sakura Schools sẽ giúp mẹ nắm rõ lộ trình phát triển chuẩn khoa học và cách hỗ trợ con đúng đắn nhất.

Trẻ mấy tháng biết đứng? Các cột mốc phát triển chuẩn y khoa

Thay vì lo lắng với những con số mơ hồ, mẹ hãy tham khảo bảng quy chuẩn phát triển vận động dưới đây để biết chính xác con đang ở giai đoạn nào của hành trình tập đứng.

Theo thang đo phát triển Denver II và các chuyên gia nhi khoa, kỹ năng đứng của trẻ không xuất hiện ngay lập tức mà trải qua từng bước nhỏ:

• Giai đoạn 7 – 9 tháng (Đứng vịn): Đây là lúc bé bắt đầu biết tận dụng sức mạnh của đôi tay. Bé sẽ bám vào thành cũi, ghế sofa hoặc chân bố mẹ để tự kéo người đứng lên. Tuy nhiên, lúc này chân bé chưa thực sự chịu lực hoàn toàn.
• Giai đoạn 9 – 11 tháng (Đứng chững): Kỹ năng thăng bằng phát triển vượt bậc. Bé có thể buông tay ra và đứng độc lập (đứng chững) trong vài giây trước khi ngồi phịch xuống đất.
• Giai đoạn 11 – 14 tháng (Đứng vững): Bé đã có thể tự đứng thẳng, tự ngồi xổm xuống nhặt đồ chơi và đứng lên mà không cần điểm tựa. Đây là tiền đề quan trọng để bé bước đi những bước đầu tiên.

Dấu hiệu nhận biết bé sắp biết đứng

Quan sát kỹ những thay đổi nhỏ hàng ngày sẽ giúp mẹ nhận ra con đã “sẵn sàng” cho việc đứng hay chưa, từ đó có sự hỗ trợ kịp thời và đúng cách.

Trước khi thực sự đứng được, cơ thể bé sẽ phát ra các “tín hiệu” cho thấy hệ xương và cơ bắp đã đủ cứng cáp:

• Ngồi vững: Bé có thể tự ngồi một mình mà không cần bố mẹ đỡ lưng, cho thấy hệ cơ bụng và cơ lưng (cơ lõi) đã phát triển khỏe mạnh để giữ thăng bằng.
• Thích nhún nhảy: Khi được người lớn giữ nách cho đứng, bé liên tục nhún nhảy bằng hai chân. Đây là bài tập tự nhiên giúp đôi chân cứng cáp hơn.
• Vịn vào đồ vật để đứng lên: Dấu hiệu rõ ràng nhất. Bé chủ động bò đến thành cũi, bàn ghế hoặc chân người lớn để nắm lấy, dùng lực tay và chân đẩy cơ thể đứng dậy.
• Vươn tới vật cao hơn: Ngay cả khi đang ngồi, bé luôn cố gắng rướn người lên cao để với lấy những món đồ chơi mà trước đây không chạm tới được.
• Tự đứng dậy: Ở giai đoạn tiến bộ hơn, bé bắt đầu học cách tự chuyển từ tư thế ngồi sang đứng mà không cần bám víu vào bất cứ điểm tựa nào.
• Đi men (Cruising): Sau khi đứng vững, bé bắt đầu bám vào mép đồ đạc và di chuyển từng bước nhỏ sang ngang. Đây là bước đệm quan trọng trước khi bé đi độc lập.
• Thay đổi tâm sinh lý (Quấy khóc/Ngủ không sâu): Do não bộ tập trung cao độ để học kỹ năng mới (thường rơi vào các tuần khủng hoảng – Wonder Weeks), bé có thể trở nên khó tính hơn, hay quấy khóc hoặc ngủ trằn trọc.

Tập đứng sớm có bị chân vòng kiềng không?

Rất nhiều ông bà kiêng cho cháu đứng sớm vì sợ cong chân, chân vòng kiềng. Liệu quan niệm này có đúng dưới góc nhìn y khoa hay chỉ là lo lắng thái quá?

Câu trả lời ngắn gọn là: Không, nếu đó là nhu cầu tự nhiên của bé.

• Chân vòng kiềng sinh lý: Hầu hết trẻ dưới 2 tuổi đều có chân hơi cong do tư thế nằm cuộn tròn trong bào thai. Khi bé lớn lên và vận động nhiều, chân sẽ tự thẳng trục.
• Tự đứng là an toàn: Khi bé tự bám đứng lên, nghĩa là hệ xương của bé đã “tự cảm thấy” đủ sức chịu đựng trọng lượng cơ thể.

Lưu ý quan trọng: Việc bị chân vòng kiềng hay tổn thương xương chỉ xảy ra khi người lớn ép bé đứng quá sớm (khi bé chưa muốn) hoặc sử dụng các loại xe tập đi không đúng cách gây dồn lực sai lệch lên khớp gối.

Vì sao trẻ chậm biết đứng? 

Nếu bé đã qua mốc 12 tháng mà vẫn chưa có dấu hiệu muốn đứng, mẹ cần bình tĩnh phân biệt rõ đâu là chậm đứng sinh lý và đâu là dấu hiệu bệnh lý cần đi khám. Việc trẻ chậm biết đứng có thể xuất phát từ những nguyên nhân sau:

• Bé sinh non: Cần tính tuổi hiệu chỉnh thay vì tuổi thực.
• Tính cách: Những bé nhút nhát, thận trọng thường sẽ tập đứng muộn hơn các bé hiếu động.
• Cân nặng: Trẻ quá bụ bẫm sẽ khó nâng trọng lượng cơ thể hơn, khiến kỹ năng vận động thô phát triển chậm hơn một chút.

• Thiếu vi chất: Thiếu Canxi hoặc Vitamin D3 là nguyên nhân hàng đầu gây còi xương, khiến xương mềm, yếu. Dấu hiệu đi kèm thường là: rụng tóc vành khăn, đổ mồ hôi trộm, ngủ không sâu giấc.
• Vấn đề thần kinh: Trương lực cơ quá yếu (bé mềm oặt) hoặc quá tăng (bé cứng đờ), bại não thể nhẹ cũng ảnh hưởng đến khả năng đứng.

Hướng dẫn cách tập đứng cho bé an toàn và hiệu quả

Thay vì nôn nóng, mẹ hãy áp dụng những bài tập đơn giản tại nhà dưới đây để biến việc tập đứng thành trò chơi vui vẻ, kích thích bé phát triển tự nhiên.Mẹ có thể trở thành “huấn luyện viên” xịn sò cho bé với các phương pháp sau:

Bài tập kích thích sự tò mò (Tập đứng vịn)

Đây là bài tập khởi động giúp bé làm quen với việc dồn trọng lượng lên đôi chân.

• Chuẩn bị: Một chiếc ghế sofa chắc chắn, bàn trà thấp (đã bọc cạnh nhọn) hoặc thành cũi. Đảm bảo vật dụng này đủ nặng để không bị lật khi bé đu người vào.
• Cách thực hiện:
  • Bước 1: Đặt bé ngồi chơi trên sàn, ngay cạnh ghế sofa.
  • Bước 2: Đặt một món đồ chơi yêu thích (thú bông, lục lạc, bình sữa) lên mặt ghế, vừa tầm mắt nhưng ngoài tầm với tay của bé một chút.
  • Bước 3: Khuyến khích bé bằng lời nói: “Con ơi, lấy gấu bông nào!”. Sự tò mò sẽ thôi thúc bé bám tay vào thành ghế, dùng lực tay để kéo người lên và dồn lực xuống chân để đứng dậy lấy đồ.

Lưu ý: Mẹ hãy ngồi ngay phía sau để đỡ nhẹ lưng phòng khi bé trượt tay, nhưng tuyệt đối không bế xốc bé lên. Hãy để bé tự dùng lực.

Chiến thuật không gian tự do (Củng cố nền tảng)

Nhiều mẹ muốn con đi nhanh nên thường bế dựng con dậy, nhưng thực tế, bé cần bò giỏi mới đứng giỏi được.

• Tại sao cần làm điều này? Khi bò, cơ lưng, cơ bụng (cơ lõi) và cơ đùi của bé hoạt động hết công suất. Đây chính là “bộ khung” giúp bé giữ thăng bằng khi đứng sau này.
• Cách thực hiện:
  • Hạn chế tối đa việc bế ẵm bé trên tay trừ lúc ăn và ngủ.
  • Trải thảm xốp an toàn ra sàn nhà, thả các chướng ngại vật mềm (gối, chăn cuộn tròn) để bé tập bò qua (bò vượt chướng ngại vật).
  • Khi bé đang bò và muốn đứng lên, hãy để bé tự tìm điểm tựa (như chân mẹ) thay vì mẹ chủ động nhấc bé dậy.

Chọn đúng trợ thủ đắc lực: Xe đẩy/ Xe tròn

Dụng cụ hỗ trợ sai lầm có thể làm hỏng dáng đi của con. Mẹ cần tuân thủ nguyên tắc sau:

• NÓI KHÔNG với xe tròn tập đi (Baby walker):
  • Lý do: Xe tròn khiến bé di chuyển bằng cách lướt đi mà không cần nâng đùi, dẫn đến thói quen đi kiễng chân (tiễng chân). Ngoài ra, xe tròn tạo cảm giác thăng bằng ảo, khiến bé lười tự giữ thăng bằng.
  • Nguy cơ: Xe lao rất nhanh, dễ gây tai nạn lật xe ở cầu thang hoặc va đập mạnh.
• ƯU TIÊN xe đẩy tập đi (Push walker) hoặc thanh vịn:
  • Dụng cụ: Xe gà tập đi, xe chữ L, hoặc đơn giản là một chiếc ghế nhựa (có mẹ giữ) để bé đẩy đi.
  • Cách tập: Khi bé đã đứng vịn khá vững, mẹ cho bé bám vào tay cầm của xe đẩy. Xe sẽ nhích về phía trước, buộc bé phải bước chân theo để giữ thăng bằng.
  • Lợi ích: Bé học được cách đặt cả bàn chân xuống sàn và tự điều chỉnh trọng tâm cơ thể.

An toàn cho bé: Những điều bố mẹ tuyệt đối không được quên

Khi trẻ bắt đầu biết đứng, tầm với của con sẽ cao hơn và những nguy hiểm tiềm ẩn trong nhà cũng tăng lên. Hãy “Baby-proofing” ngôi nhà của bạn ngay hôm nay.

Đừng đợi đến khi con bị đau mới lo sửa soạn. Hãy kiểm tra ngay checklist sau:

• Bọc cạnh bàn: Các góc nhọn của bàn trà, kệ tivi cần được bọc silicon để tránh bé ngã va đầu vào.
• Cố định tủ kệ: Bé tập đứng rất thích đu, bám vào tủ. Hãy bắt vít cố định các loại tủ, kệ vào tường để tránh nguy cơ đổ đè lên người bé.
• Dọn dẹp vật dụng: Loại bỏ khăn trải bàn (bé có thể kéo rơi vật nặng xuống), phích nước nóng, ổ điện cần có nắp che an toàn.

Câu hỏi thường gặp về trẻ mấy tháng biết đứng?

Dưới đây là giải đáp nhanh cho những thắc mắc phổ biến nhất mà các mẹ thường gửi về cho chuyên mục sức khỏe nhi khoa.

Trẻ béo phì có chậm biết đứng không? 

Có thể. Trọng lượng cơ thể lớn khiến bé tốn nhiều sức hơn để nâng người lên. Tuy nhiên, nếu bé vẫn lanh lợi và phát triển các kỹ năng khác bình thường thì mẹ không cần quá lo lắng.

Bé hay đứng nhón chân (đi bằng mũi chân) có sao không? 

Nếu bé chỉ thỉnh thoảng nhón chân khi mới tập đứng thì là bình thường. Nhưng nếu bé luôn luôn đứng bằng mũi chân và gót chân không chạm đất, đó có thể là dấu hiệu của trương lực cơ tăng hoặc gân gót ngắn, cần đi khám vật lý trị liệu.

Có nên bổ sung Canxi để con nhanh biết đứng? 

Không nên tự ý bổ sung Canxi nếu không có chỉ định của bác sĩ (thừa canxi gây hại thận). Mẹ chỉ nên duy trì bổ sung Vitamin D3 (400IU/ngày) đều đặn từ sơ sinh để giúp hấp thụ canxi tốt hơn.

Bé 10 tháng chưa biết đứng vịn có phải là chậm phát triển? 

Chưa hẳn. Mốc trung bình là 9 tháng, nhưng một số bé 11-12 tháng mới bắt đầu đứng vịn vẫn nằm trong giới hạn bình thường. Mẹ hãy quan sát thêm các kỹ năng khác như bò, ngồi.

Dùng đai tập đi cho bé có tốt không? 

Đai tập đi giúp bố mẹ đỡ đau lưng khi dắt bé, nhưng không nên lạm dụng vì nó khiến bé phụ thuộc vào lực nâng của người lớn, không học được cách tự giữ thăng bằng trọng tâm cơ thể.

Hành trình tìm câu trả lời cho việc trẻ mấy tháng biết đứng thực ra là hành trình mẹ học cách kiên nhẫn và tin tưởng vào con. Mốc thời gian 9-12 tháng chỉ là con số tham khảo. Điều quan trọng nhất là mẹ hãy bổ sung đủ dinh dưỡng, tạo môi trường an toàn và cổ vũ từng nỗ lực nhỏ của bé.