Hiện tượng trẻ sơ sinh hay lè lưỡi là điều rất thường gặp trong những tháng đầu đời, khiến nhiều bố mẹ băn khoăn không biết con có đang gặp vấn đề gì không. Phần lớn hành động này là phản xạ tự nhiên vô hại, nhưng đôi khi cũng có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý cần lưu ý.
Bài viết dưới đây Sakura Schools sẽ giúp bố mẹ hiểu rõ các nguyên nhân và biết cách nhận diện những trường hợp cần đưa trẻ đi khám.
7 nguyên nhân trẻ sơ sinh hay lè lưỡi phổ biến nhất
Hành vi lè lưỡi ở trẻ sơ sinh thường liên quan mật thiết đến các phản xạ sinh tồn tự nhiên, nhu cầu bú mớm hoặc đơn giản là quá trình phát triển cơ miệng. Dưới đây là 7 lý do phổ biến nhất, đi từ những nguyên nhân vô hại đến những vấn đề cần bố mẹ lưu tâm.
1. Phản xạ tìm bú (Rooting reflex)
Trẻ sơ sinh được lập trình sẵn các phản xạ để sinh tồn, và lè lưỡi là một phần của phản xạ tìm vú mẹ. Khi bé đói hoặc khi vùng má, miệng được chạm nhẹ, bé sẽ tự động quay đầu, mở miệng và lè lưỡi ra để đón lấy núm vú. Đây là dấu hiệu cho thấy hệ thần kinh của bé hoạt động hoàn toàn bình thường.
2. Bé đang khám phá miệng – giai đoạn phát triển cảm giác
Trong 3 tháng đầu đời, miệng là “cơ quan xúc giác” nhạy bén nhất của trẻ, còn nhạy hơn cả đôi tay. Bé sử dụng lưỡi để cảm nhận độ ẩm, nướu và môi của chính mình. Hành động lè lưỡi, chép miệng lúc này giống như một trò chơi khám phá thú vị đầu đời của con.
3. Trẻ sơ sinh có lưỡi lớn hơn bình thường (Macroglossia nhẹ)
Một số trẻ sinh ra có kích thước lưỡi hơi lớn hơn so với khoang miệng nhỏ hẹp của mình (Macroglossia bẩm sinh). Do không gian trong miệng chật chội, lưỡi bé có xu hướng thè ra ngoài một chút ở trạng thái nghỉ. Đa số trường hợp này sẽ tự cân bằng khi xương hàm của bé phát triển lớn hơn theo thời gian.
4. Trương lực cơ miệng còn yếu (Hypotonia vùng miệng)
Để giữ lưỡi nằm yên trong miệng, các cơ vùng miệng cần một độ săn chắc nhất định. Ở một số trẻ sơ sinh, các cơ này còn yếu (giảm trương lực cơ), khiến bé khó kiểm soát lưỡi, dẫn đến việc lưỡi hay bị trễ ra ngoài. Bố mẹ cần quan sát xem bé bú có mạnh không, có hay bị sặc sữa không để đánh giá thêm.
5. Trào ngược dạ dày – thực quản khiến bé lè lưỡi
Khi bị trào ngược, dịch axit từ dạ dày trào lên cổ họng gây cảm giác nóng rát, khó chịu. Phản ứng tự nhiên của bé là lè lưỡi, chép miệng hoặc nhăn mặt để cố gắng đẩy bớt sự khó chịu đó ra ngoài. Nếu bé hay lè lưỡi sau khi bú kèm theo vặn mình, ớn lạnh, ọc sữa, hãy nghĩ đến nguyên nhân này.
6. Nhiễm nấm miệng (tưa lưỡi) gây bé lè lưỡi nhiều hơn
Nấm Candida phát triển trong miệng gây ra các mảng trắng (tưa lưỡi) khiến bé bị ngứa rát, đau đớn. Bé sẽ có xu hướng lè lưỡi ra để hạn chế sự ma sát giữa lưỡi và vòm họng đau rát. Bố mẹ cần kiểm tra xem trong miệng bé có các mảng trắng bám chặt không.
7. Hội chứng Down – cần phân biệt bằng nhiều dấu hiệu khác
Đây là nỗi lo lớn nhất của bố mẹ. Trẻ mắc hội chứng Down thường có trương lực cơ yếu và khoang miệng nhỏ, dẫn đến lưỡi thường xuyên thè ra ngoài. Tuy nhiên, lè lưỡi đơn thuần KHÔNG đủ để kết luận trẻ bị Down. Hội chứng này luôn đi kèm các đặc điểm ngoại hình khác như: mắt xếch, tai thấp, rãnh khỉ ở lòng bàn tay, ngón chân cái tẽ rộng…
Khi nào lè lưỡi là bình thường? Khi nào là bất thường?
Phân biệt đúng giữa dấu hiệu sinh lý và bất thường giúp bố mẹ tránh lo lắng không cần thiết, đồng thời kịp thời nhận diện dấu hiệu cảnh báo để can thiệp sớm.
| Đặc điểm | Dấu hiệu BÌNH THƯỜNG (Sinh lý) | Dấu hiệu BẤT THƯỜNG (Cần chú ý) |
| Tần suất | Thỉnh thoảng mới lè lưỡi, chủ yếu khi thức. | Lè lưỡi liên tục, kể cả khi ngủ. |
| Kèm theo | Bé chóp chép miệng, tìm vú mẹ. | Bé chảy dãi quá nhiều, khó thở. |
| Ăn uống | Bé bú tốt, nuốt sữa nhịp nhàng. | Bé bú kém, hay sặc, khó ngậm bắt vú. |
| Phát triển | Tăng cân đều, lanh lợi. | Chậm tăng cân, lờ đờ, ít phản ứng. |
| Khả năng rút lưỡi | Bé tự thụt lưỡi vào nhanh chóng. | Lưỡi luôn ở trạng thái thè ra ngoài. |
7 dấu hiệu báo động bố mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay
Dù phần lớn việc lè lưỡi là vô hại, nhưng nếu hành động này đi kèm với bất kỳ biểu hiện nào dưới đây, đó có thể là hồi chuông cảnh báo về sức khỏe (như suy giáp, nhiễm trùng hoặc bất thường di truyền) mà bố mẹ tuyệt đối không được lơ là. Hãy đưa bé đến gặp bác sĩ Nhi khoa ngay nếu thấy:
- Bú rất yếu hoặc bỏ bú: Bé không đủ sức mút sữa, thường xuyên nhả nhớt hoặc không thể ngậm chặt núm vú do lưỡi cản trở.
- Lưỡi to bất thường (Macroglossia): Lưỡi dày, to bè chắn hết khoang miệng khiến bé khó khép miệng hoàn toàn.
- Luôn lè lưỡi 24/7: Ngay cả khi bé ngủ say, lưỡi vẫn thè ra ngoài và không có phản xạ thụt vào trong.
- Khó thở, thở khò khè: Lưỡi quá to hoặc bị tụt ra sau gây cản trở đường thở, bé có tiếng thở rít hoặc tím tái quanh môi.
- Dấu hiệu suy giáp trạng: Bé bị táo bón kéo dài, da lạnh, khô, vàng da sinh lý kéo dài và ngủ li bì khó đánh thức.
- Có mảng trắng dày trong miệng: Nghi ngờ bé bị nấm miệng (tưa lưỡi) nặng, nấm lan xuống họng gây đau đớn khiến bé phải lè lưỡi.
- Khuôn mặt có nét bất thường: Mắt xếch, mũi tẹt, đầu nhỏ, tai đóng thấp… đây là những gợi ý ban đầu về các hội chứng di truyền (như hội chứng Down).
Cách xử lý khi trẻ sơ sinh hay lè lưỡi theo từng nguyên nhân
Thay vì cố gắng đẩy lưỡi con vào hay lo lắng thái quá, bố mẹ hãy bình tĩnh quan sát và áp dụng các biện pháp xử lý nhẹ nhàng, phù hợp với từng nguyên nhân cụ thể:
Nếu là phản xạ tìm bú – hoàn toàn bình thường
Đây là tín hiệu “Con đói rồi!”. Bố mẹ chỉ cần cho bé bú ngay. Khi được no nê và thỏa mãn, bé sẽ tự động rút lưỡi vào và chìm vào giấc ngủ ngoan ngoãn.
2. Nếu bé khám phá miệng – không cần lo
Hãy để bé tự nhiên! Bố mẹ có thể tương tác lại bằng cách trò chuyện, cười đùa hoặc massage nhẹ nhàng quanh miệng bé để kích thích xúc giác, giúp bé phát triển kỹ năng vận động miệng tốt hơn.
3. Nếu nghi trào ngược
Hãy bế bé đứng thẳng 15-20 phút sau khi bú và vỗ ợ hơi kỹ càng. Tránh đặt bé nằm ngay sau khi ăn. Chia nhỏ cữ bú để dạ dày bé không bị quá tải cũng giúp giảm tình trạng lè lưỡi do trào ngược.
4. Nếu nghi nấm miệng (tưa lưỡi)
Vệ sinh miệng cho bé bằng nước muối sinh lý và gạc mềm 2 lần/ngày. Nếu mảng trắng dày, hãy đưa bé đi khám để bác sĩ kê thuốc rơ miệng chuyên dụng (như Nystatin). Tuyệt đối không cố cạy mảng nấm gây chảy máu.
5. Nếu nghi dấu hiệu Down hoặc trương lực cơ yếu
Không nên tự chẩn đoán qua Google gây hoang mang. Hãy đưa bé đi làm các xét nghiệm sàng lọc (như xét nghiệm nhiễm sắc thể đồ, xét nghiệm chức năng tuyến giáp) tại bệnh viện để có kết luận chính xác nhất.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám? Khám khoa nào?
Nếu cảm thấy bất an hoặc thấy các dấu hiệu lạ kéo dài quá 2 tuần, bố mẹ nên đưa trẻ đi khám tại các chuyên khoa sau:
- Khoa Nhi tổng quát: Để kiểm tra sức khỏe tổng thể và các phản xạ thần kinh cơ bản.
- Khoa Tiêu hóa – Dinh dưỡng: Nếu bé hay nôn trớ, bú kém, chậm tăng cân.
- Khoa Nội tiết: Để xét nghiệm sàng lọc suy giáp trạng bẩm sinh.
- Khoa Di truyền: Nếu có nghi ngờ về các hội chứng như Down.
Câu hỏi thường gặp về trẻ sơ sinh hay lè lưỡi?
Xung quanh hiện tượng bé hay lè lưỡi, chắc hẳn bố mẹ vẫn còn nhiều băn khoăn liệu đó là thói quen xấu hay bệnh lý. Dưới đây là giải đáp cho 5 thắc mắc phổ biến nhất giúp bố mẹ yên tâm hơn.
Bé ngủ hay hé miệng và lè lưỡi có sao không?
Thường là không sao. Khi ngủ sâu, các cơ hàm của bé thả lỏng hoàn toàn dẫn đến miệng hơi hé và lưỡi thè ra. Nếu bé không ngáy to hay có cơn ngưng thở khi ngủ thì bố mẹ không cần lo lắng.
Bé hay thổi bong bóng nước bọt và lè lưỡi là bị gì?
Giai đoạn 2-3 tháng tuổi, tuyến nước bọt hoạt động mạnh. Hành động này cho thấy bé đang phát triển bình thường, tập vận động cơ miệng hoặc là dấu hiệu sớm của việc sắp mọc răng.
Lưỡi bé có đốm trắng nên hay lè ra?
Có thể do nấm hoặc cặn sữa. Mẹ dùng gạc lau nhẹ, nếu đi là cặn sữa. Nếu mảng trắng bám chặt, gây đau rát khiến bé lè lưỡi khó chịu thì là nấm (tưa lưỡi),
Bé 4-5 tháng vẫn hay lè lưỡi có bình thường không?
Ở tuổi này, nguyên nhân chính thường là do ngứa lợi mọc răng. Bé lè lưỡi hoặc cắn môi để giảm cảm giác khó chịu ở vùng nướu sắp nứt. Mẹ có thể cho bé dùng gặm nướu lạnh.
Bé lè lưỡi có phải dấu hiệu tự kỷ không?
Không. Tự kỷ ở trẻ sơ sinh rất khó chẩn đoán và hành vi lè lưỡi đơn thuần không phải là dấu hiệu đặc trưng. Cần quan sát thêm các yếu tố như giao tiếp mắt, hóng chuyện hay nụ cười xã hội của bé.
Trẻ sơ sinh hay lè lưỡi phần lớn là những “thiên thần nhỏ” đang tập làm quen với cơ thể mình hoặc đang đói bụng mà thôi. Bố mẹ hãy quan sát con thật kỹ, tận hưởng những biểu cảm đáng yêu này và chỉ cần đưa con đi khám khi có những dấu hiệu “báo động đỏ” về ăn ngủ, hô hấp. Chúc bé yêu luôn khỏe mạnh và hay ăn chóng lớn!
- Giáo viên Montessori Quốc tế được chứng nhận bởi Hiệp hội Phát triển Montessori Quốc tế (IAPM).
- Tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội
- 13 năm kinh nghiệm làm việc với trẻ nhỏ
Vừa tốt nghiệp đại học, cô Lã Thị Phương Thảo đã bén duyên với Sakura Schools và gắn bó đến nay đã được 13 năm. Trong một thập kỷ làm việc với các bạn nhỏ tại Sakura Schools, cô Phương Thảo luôn theo đuổi phương châm giáo dục cá nhân hóa dựa vào thiên hướng phát triển, cá tính riêng của mỗi cá nhân trẻ cũng như phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ để đạt được hiệu quả cao nhất.
